Ο λύκος επέστρεψε στην Πελοπόννησο μετά από απουσία πολλών δεκαετιών, καθώς η εξάπλωση του είδους έφτασε πλέον και στα νότια της χώρας. Η επιστροφή του δεν οφείλεται σε απελευθερώσεις ή οργανωμένη μεταφορά ζώων, αλλά σε μια μακρά διαδικασία φυσικής ανάκαμψης και επέκτασης του πληθυσμού του.Αυτό εξηγεί ο βιολόγος Γιώργος Ηλιόπουλος, ειδικός στην οικολογία του λύκου, επισημαίνοντας ότι το είδος είχε μειωθεί σημαντικά στο παρελθόν, τόσο ως προς τον αριθμό όσο και ως προς τη γεωγραφική κατανομή του. Σήμερα η παρουσία του εκτείνεται από τα βόρεια σύνορα της χώρας έως την Αττική και, πλέον, την Πελοπόννησο.
Η επανεμφάνισή του προκαλεί ανησυχία σε κατοίκους ορεινών και αγροτικών περιοχών, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν αναφορές για ζώα που κινούνται κοντά σε οικισμούς. Ο ειδικός ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι η παρουσία ενός λύκου κοντά στον άνθρωπο δεν σημαίνει αυτομάτως επιθετική συμπεριφορά, ούτε αποδεικνύει ότι υπάρχει «υπερπληθυσμός».
Η επιστροφή έγινε με φυσικό τρόπο
Ο Γιώργος Ηλιόπουλος απορρίπτει τον διαδεδομένο ισχυρισμό ότι οι λύκοι μεταφέρθηκαν ή απελευθερώθηκαν από ανθρώπους σε περιοχές όπου είχαν εξαφανιστεί.
Όπως αναφέρει, η ανάκαμψη του είδους στην Ελλάδα και στην Ευρώπη έγινε φυσικά και χρειάστηκε πολλές δεκαετίες. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η αλλαγή του καθεστώτος προστασίας του λύκου, ο οποίος στο παρελθόν είχε επικηρυχθεί και αποτελούσε στόχο οργανωμένης εξόντωσης.
Μετά την προστασία του από την ευρωπαϊκή και την εθνική νομοθεσία περιορίστηκαν το νόμιμο κυνήγι και η συστηματική θανάτωσή του. Η λαθροθηρία και η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων δεν εξαφανίστηκαν, αλλά σταμάτησε η επίσημη πολιτική εξόντωσης που είχε οδηγήσει το είδος σε μεγάλη υποχώρηση.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου άλλαξε το τοπίο
Η επιστροφή του λύκου συνδέεται και με τις μεγάλες κοινωνικές και παραγωγικές αλλαγές που σημειώθηκαν στην ελληνική ύπαιθρο.
Η αστυφιλία, η εγκατάλειψη πολλών ορεινών χωριών, η μείωση της αγροτικής δραστηριότητας, ο περιορισμός της καυσοξύλευσης και η υποχώρηση της εκτατικής κτηνοτροφίας επέτρεψαν σε ορεινές και ημιορεινές εκτάσεις να καλυφθούν ξανά από δάση και πυκνή βλάστηση.
Παράλληλα, επανήλθαν ή αυξήθηκαν ζώα από τα οποία τρέφεται ο λύκος, όπως ο αγριόχοιρος και το ζαρκάδι. Η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων δημιούργησε σταδιακά περισσότερο κατάλληλο χώρο και διαθέσιμη τροφή.
Ο λύκος είναι επίσης ιδιαίτερα προσαρμοστικό ζώο. Μπορεί να διανύσει πολύ μεγάλες αποστάσεις, να εγκατασταθεί σε νέες περιοχές και να αξιοποιήσει διαφορετικές πηγές τροφής. Αυτός ο συνδυασμός επέτρεψε τη σταδιακή εξάπλωσή του μέχρι την Πελοπόννησο.
Η συνέντευξη δεν περιλαμβάνει, πάντως, συγκεκριμένη εκτίμηση για τον αριθμό των λύκων στην Πελοπόννησο ούτε αναλυτική καταγραφή των περιοχών όπου έχουν εγκατασταθεί αγέλες.
Γιατί εμφανίζονται κοντά σε οικισμούς
Οι λύκοι ζουν συνήθως σε οικογενειακές ομάδες, οι οποίες διατηρούν και υπερασπίζονται μια συγκεκριμένη περιοχή. Όταν οι καταλληλότερες ορεινές και ημιορεινές εκτάσεις καταλαμβάνονται από εγκατεστημένες αγέλες, τα νεαρά ζώα που αποχωρούν αναζητώντας δική τους περιοχή μετακινούνται προς νέες κατευθύνσεις.
Ορισμένα μπορεί έτσι να φτάσουν σε αγροτικές και περιαστικές περιοχές, οι οποίες βρίσκονται πιο κοντά στην ανθρώπινη δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τον ειδικό, ένας ακόμη παράγοντας είναι η σημαντική μείωση της εκτατικής κτηνοτροφίας. Τα κτηνοτροφικά ζώα και κυρίως τα πτώματα ζώων αποτελούσαν επί χρόνια μια εύκολα προσβάσιμη πηγή τροφής. Η υποχώρηση της δραστηριότητας αυτής ενδέχεται να ωθεί ορισμένους λύκους να αναζητούν άλλες πηγές κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα σκουπίδια, τα υπολείμματα τροφών, τα πτώματα κτηνοτροφικών ζώων, τα νεκρά κατοικίδια που θάβονται παράνομα στην ύπαιθρο, καθώς και τα αδέσποτα ζώα.
Οι λύκοι, όπως και άλλα άγρια ζώα, αναζητούν την ευκολότερη διαθέσιμη τροφή. Όταν τη βρίσκουν επανειλημμένα κοντά σε σπίτια, δρόμους ή οικισμούς, αυξάνεται η πιθανότητα να επιστρέψουν.
Το τάισμα δημιουργεί επικίνδυνη εξοικείωση
Ο πιο σοβαρός κίνδυνος δημιουργείται όταν άνθρωποι ταΐζουν λύκους ή λυκόπουλα, συνήθως επειδή θεωρούν ότι είναι πεινασμένα, εγκαταλειμμένα ή χρειάζονται βοήθεια.
Το τάισμα μπορεί να συνδέσει γρήγορα την ανθρώπινη παρουσία με την παροχή τροφής, ιδιαίτερα στα νεαρά ζώα. Ο λύκος χάνει σταδιακά μέρος του φυσικού φόβου του, πλησιάζει περισσότερο και μπορεί να αρχίσει να περιμένει τροφή από ανθρώπους.
Η συμπεριφορά αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ζώο βλέπει τον άνθρωπο ως θήραμα. Μπορεί, όμως, να κλιμακωθεί και να οδηγήσει σε τραυματισμό, ειδικά όταν ο λύκος πλησιάζει ζητώντας τροφή και ο άνθρωπος αντιδρά με πανικό.
Ο Γιώργος Ηλιόπουλος επισημαίνει ότι δεν πρέπει να μιλάμε απλουστευτικά για «προβληματικούς λύκους», αλλά για προβληματικές καταστάσεις και περιοχές στις οποίες συνυπάρχουν η έλλειψη φυσικής τροφής, η συχνή παρουσία ανθρώπων, το τάισμα και η εύκολη πρόσβαση σε απορρίμματα ή νεκρά ζώα.
Οι επιθέσεις σε ανθρώπους είναι εξαιρετικά σπάνιες
Ο άνθρωπος δεν αποτελεί κατά κανόνα τροφή για τον λύκο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο ειδικός, οι θανατηφόρες επιθέσεις στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική είναι εξαιρετικά περιορισμένες σε σχέση με το μέγεθος του ανθρώπινου πληθυσμού και τον αριθμό των λύκων.
Η σπανιότητα των περιστατικών δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζονται μέτρα. Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται για τα πολύ μικρά παιδιά, τα οποία μπορεί να μην προκαλούν τον ίδιο φόβο σε ένα εξοικειωμένο άγριο ζώο.
Ο φόβος, ωστόσο, δεν πρέπει να υποκαταστήσει την ενημέρωση. Η θέα ενός λύκου από απόσταση, ο οποίος σταματά και παρατηρεί έναν άνθρωπο, δεν αποτελεί από μόνη της απόπειρα επίθεσης. Οι λύκοι παρατηρούν το περιβάλλον τους και συλλέγουν πληροφορίες πριν απομακρυνθούν.
Τι κάνουμε αν συναντήσουμε λύκο
Όταν ο λύκος βρίσκεται σε απόσταση δεκάδων μέτρων και δεν πλησιάζει, δεν χρειάζεται να τον ακολουθήσουμε, να του μιλήσουμε ή να προσπαθήσουμε να τον φωτογραφίσουμε. Του αφήνουμε χώρο να απομακρυνθεί και συνεχίζουμε την πορεία μας.
Στην περίπτωση που το ζώο πλησιάσει σε μικρή απόσταση και δεν απομακρύνεται, ο ειδικός συστήνει:
- Δεν τρέχουμε και δεν γυρίζουμε την πλάτη.
- Δεν βγάζουμε το κινητό για φωτογραφία ή βίντεο.
- Δεν του μιλάμε με φιλικό τόνο.
- Δεν του δίνουμε τροφή για να φύγει.
- Φωνάζουμε δυνατά και χτυπάμε παλαμάκια.
- Χρησιμοποιούμε σφυρίχτρα ή άλλο μέσο για να προκαλέσουμε δυνατό θόρυβο.
- Σηκώνουμε τα χέρια, το σακίδιο ή ένα ξύλο ώστε να δείχνουμε μεγαλύτεροι.
- Πετάμε πέτρες προς την κατεύθυνσή του, εφόσον εξακολουθεί να πλησιάζει.
- Κινούμαστε με αποφασιστικό τρόπο προς το μέρος του, χωρίς να τρέχουμε.
- Απομακρυνόμαστε σταδιακά, συνεχίζοντας να έχουμε το ζώο απέναντί μας.
Το τρέξιμο μπορεί να ενεργοποιήσει το ένστικτο καταδίωξης. Το κινητό επίσης αποσπά την προσοχή του ανθρώπου τη στιγμή που πρέπει να παρακολουθεί τις κινήσεις του ζώου.
Προσοχή στα σκυλιά και στις ώρες κυκλοφορίας
Οι λύκοι δραστηριοποιούνται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας, στο χάραμα και τις πρώτες βραδινές ώρες. Σε περιοχές όπου έχουν αναφερθεί εξοικειωμένα ζώα είναι προτιμότερο οι πεζοπόροι και οι δρομείς να μην κινούνται μόνοι τις συγκεκριμένες ώρες.
Τα σκυλιά πρέπει να βρίσκονται υπό έλεγχο και με λουρί, κυρίως όταν είναι μικρόσωμα. Ένας μικρός σκύλος μπορεί να αποτελέσει εύκολο στόχο, ενώ η παρουσία σκύλου μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προσελκύσει την προσοχή των λύκων.
Η πρόληψη δεν σημαίνει ότι οι πολίτες πρέπει να εγκαταλείψουν το βουνό ή τις δραστηριότητες στη φύση. Χρειάζεται προσαρμογή της συμπεριφοράς, γνώση των βασικών οδηγιών και έγκαιρη ενημέρωση όταν ένα ζώο εμφανίζει επίμονη προσέγγιση προς ανθρώπους.
Η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφερθεί μόνο στους πολίτες
Ο Γιώργος Ηλιόπουλος υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση των περιστατικών εξοικείωσης δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στους κατοίκους, στους πεζοπόρους ή στους κτηνοτρόφους.
Απαιτούνται οργανωμένη παρακολούθηση, διαχείριση των απορριμμάτων και των νεκρών ζώων, ενημέρωση του κοινού και έγκαιρη παρέμβαση των αρμόδιων υπηρεσιών στις περιοχές όπου καταγράφεται προβληματική συμπεριφορά.
Ιδιαίτερη υποστήριξη χρειάζονται οι κτηνοτρόφοι, οι οποίοι υφίστανται τις άμεσες οικονομικές συνέπειες από επιθέσεις σε κοπάδια. Ο ειδικός επισημαίνει ότι πρέπει να υποστηριχθούν οικονομικά και ουσιαστικά, με κατάλληλο σχεδιασμό και χρηματοδότηση μέτρων πρόληψης.
Η επιστροφή του λύκου στην Πελοπόννησο αποτελεί ένδειξη μιας μεγάλης οικολογικής αλλαγής που συντελέστηκε σταδιακά στην ελληνική ύπαιθρο. Η συνύπαρξη, όμως, δεν μπορεί να βασιστεί ούτε στην τρομοκράτηση του κοινού ούτε στην εξιδανίκευση ενός άγριου ζώου. Χρειάζεται γνώση, πρόληψη και ανάληψη ευθύνης από τις αρμόδιες αρχές, πριν η ανθρώπινη αμέλεια μετατρέψει μια φυσική παρουσία σε πραγματικό πρόβλημα.
