Η μουσική ξεκινά και η πλατεία, μέσα σε λίγα λεπτά, αλλάζει πρόσωπο. Τα φώτα ανάβουν πάνω από τα τραπέζια, η μυρωδιά από τη γουρουνόπουλα που ψήνεται αργά στον ξυλόφουρνο απλώνεται σε όλο το χωριό, και ο κόσμος αρχίζει να καταφθάνει από παντού – με τα πόδια, με το αυτοκίνητο, ακόμη και από γειτονικά χωριά, μόνο και μόνο για να ζήσει άλλη μια βραδιά πανηγυριού. Δεν είναι απλώς μια γιορτή. Είναι η βραδιά που όλο το χρόνο περιμένεις.
Στο κέντρο της βραδιάς βρίσκεται πάντα η ζωντανή λαϊκή και δημοτική μουσική, με γνωστά ονόματα να ανεβαίνουν στη σκηνή και να ξεσηκώνουν τον κόσμο από την πρώτη νότα. Το τραγούδι διαδέχεται το επόμενο τραγούδι, ο χορός δεν σταματά, και κάπου εκεί ξεκινά ένα από τα πιο αγαπημένα έθιμα του πανηγυριού όπως τους θαμώνες να κερνούν τον τραγουδιστή ένα μπουκάλι ουίσκι πάνω στην πίστα, ή ρίχνουν στη σαμπανιέρα ένα καλό δωδεκάρι και το καίνε, ανάμεσα σε επευφημίες και χειροκροτήματα. Λουλούδια πετιούνται στους τραγουδιστές και στους χορευτές, και για λίγες ώρες η πλατεία μοιάζει με ένα μεγάλο, ανοιχτό σαλόνι όπου όλο το χωριό χορεύει μαζί.
Το τραπέζι που δεν αδειάζει
Κανένα πανηγύρι δεν λέγεται πανηγύρι χωρίς άφθονο φαγητό, και στην Αργολίδα αυτό σημαίνει πρώτα απ’ όλα γουρουνόπουλα. Είναι, αναμφισβήτητα, το πιο χαρακτηριστικό πιάτο των πανηγυριών της περιοχής, αυτό που όλοι περιμένουν και για το οποίο πολλοί κάνουν χιλιόμετρα. Δίπλα της, σουβλάκια, λουκάνικα και κάθε λογής ψητά γεμίζουν τις σχάρες, γεμίζοντας τον αέρα με μυρωδιές που, από μόνες τους, αρκούν για να σε τραβήξουν στο τραπέζι
Μπύρες, κρασί και αναψυκτικά κυκλοφορούν άφθονα, σε τιμές που παραμένουν προς το παρόν χαμηλές. Και όταν το πανηγύρι συνοδεύεται από εμποροπανήγυρη, οι πάγκοι με λουκουμάδες ζεστούς και μελωμένους, παγωτά και μαλλί της γριάς προσθέτουν μια ακόμη, πιο γλυκιά, διάσταση στη βραδιά – ιδανική για τα μικρότερα παιδιά, αλλά και για όσους θέλουν να κλείσουν τη βραδιά τους με κάτι γλυκό.
– «Παλιά, αν ήθελες να τιμήσεις το τραγούδι σου, έπρεπε να ρίξεις λεφτά στην ορχήστρα – αλλιώς ένιωθες σαν να μην πέρασες καλά», θυμούνται οι διοργανωτές.
– «Σήμερα αυτό έχει αλλάξει τελείως. Ο κόσμος έρχεται για να διασκεδάσει, όχι για να πληρώσει. Φτάνει να είσαι εκεί, να χορέψεις, να τραγουδήσεις μαζί με όλους τους άλλους», λένε οι διοργανωτές.
Η αθέατη δουλειά πίσω από κάθε γλέντι
Όταν όμως τα φώτα ανάβουν και η ορχήστρα ξεκινά να παίζει, οι περισσότεροι βλέπουν μόνο το γλέντι. Πίσω όμως από κάθε επιτυχημένο πανηγύρι κρύβονται εβδομάδες προετοιμασίας, δεκάδες εθελοντές και άνθρωποι που εργάζονται αθόρυβα, με κοινό στόχο να κρατήσουν ζωντανή μια παράδοση δεκαετιών. Διοργανωτές πανηγυριών της Αργολίδας μίλησαν στην εφημερίδα Αναγνώστης Πελοποννήσου, ζητώντας να διατηρήσουν την ανωνυμία τους και περιγράφουν τι πραγματικά σημαίνει να στήνεις ένα πανηγύρι σήμερα.
Και ίσως, τελικά, να είμαστε πράγματι «για τα πανηγύρια». Όχι με την έννοια που χρησιμοποιούμε συχνά τη φράση στην καθημερινότητά μας, αλλά γιατί εκεί συναντιούνται η παράδοση, η συλλογικότητα, ο εθελοντισμός και η χαρά της κοινότητας. Εκεί όπου μια ολόκληρη γειτονιά γίνεται μια μεγάλη παρέα, όπου γενιές συναντιούνται στην ίδια πλατεία, κάτω από τα ίδια φώτα, στον ίδιο ρυθμό μουσικής που ακούγεται από τα παλιά χρόνια μέχρι σήμερα.
Η Πελοπόννησος, και ιδιαίτερα η Αργολίδα, έχει μια μακρά παράδοση θρησκευτικών και λαϊκών πανηγυριών, που συνδέονται στενά με τη γιορτή του τοπικού πολιούχου κάθε χωριού. Πίσω, όμως, από τη μαγεία της βραδιάς, κρύβεται μια ολόκληρη μηχανή που τίθεται σε λειτουργία πολύ πριν οι πρώτοι επισκέπτες φτάσουν στην πλατεία.
Η προετοιμασία, όπως εξηγούν, δεν ξεκινά λίγες μέρες πριν το γλέντι, αλλά πολύ νωρίτερα, και ποτέ από ένα μόνο άτομο.
– «Η ορχήστρα κλείνεται έναν μήνα και πλέον νωρίτερα, ενώ τα διαδικαστικά ξεκινούν μία με δύο εβδομάδες πριν», αναφέρουν χαρακτηριστικά. Η επιλογή της ορχήστρας δεν είναι καθόλου τυπική υπόθεση. Είναι μια απόφαση που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία ή όχι ολόκληρης της βραδιάς, γι’ αυτό και γίνεται με προσοχή, συχνά μετά από συζητήσεις και διαβουλεύσεις ανάμεσα σε όσους αναλαμβάνουν την οργάνωση.
Παράλληλα, τρέχουν και όλα τα διαδικαστικά ζητήματα όπως άδειες, συνεννοήσεις με τις αρμόδιες υπηρεσίες, ασφάλεια, καθαριότητα, ηλεκτροδότηση του χώρου. Είναι μια γραφειοκρατική διαδρομή που, όσο κι αν φαίνεται αόρατη στον επισκέπτη, απαιτεί χρόνο, υπομονή και συνεννόηση πολλών πλευρών.
Σε πρακτικό επίπεδο, η λίστα των όσων πρέπει να εξασφαλιστούν είναι μακρά με ποτήρια, πιάτα, κάβα, εξοπλισμός ήχου και φωτισμού, καρέκλες, τραπέζια. Όλα αυτά πρέπει να έχουν βρεθεί, να έχουν κανονιστεί, να έχουν στηθεί σωστά, ώστε τη μέρα του πανηγυριού να μη λείπει τίποτα. Πολλές φορές ο εξοπλισμός δανείζεται από γειτονικά χωριά ή από συλλόγους που έχουν ήδη διοργανώσει τη δική τους γιορτή, σε ένα δίκτυο αλληλοβοήθειας που λειτουργεί σιωπηλά, χρόνο με τον χρόνο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προετοιμασία ξεκινά ακόμη πιο πριν, με τον καθαρισμό της εκκλησίας μία εβδομάδα πριν τη γιορτή του τιμώμενου αγίου, όταν δεν υπήρχαν εργάτες και η εκκλησία έμενε ανοιχτή ολόκληρη τη νύχτα για να προλάβουν όλα να είναι έτοιμα. Είναι μια εικόνα που, όπως λένε οι ίδιοι οι διοργανωτές, παραμένει ζωντανή στη μνήμη τους ως ένα από τα πιο έντονα βιώματα της παιδικής τους ηλικίας.
Σε κάποια χωριά, πριν καν ξεκινήσει το ίδιο το πανηγύρι, οργανώνεται και δρώμενο ή χορευτική εκδήλωση, ενισχύοντας τον παραδοσιακό χαρακτήρα της γιορτής, με τη βοήθεια, όπου υπάρχει και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι χορευτικές ομάδες ετοιμάζονται εβδομάδες νωρίτερα, οι στολές συντηρούνται και επιδιορθώνονται, και το δρώμενο λειτουργεί σαν μια πρώτη, πιο κατασταλαγμένη γιορτή, πριν αφεθεί ο κόσμος στο ξέφρενο γλέντι που ακολουθεί.
Εθελοντές και επαγγελματίες
Ένα από τα στοιχεία που τονίζουν όλοι οι διοργανωτές είναι ο καθαρά εθελοντικός χαρακτήρας της προσπάθειας. Κανείς από όσους βοηθούν δεν αμείβεται. Είναι ώρες δουλειάς που δίνονται αφιλοκερδώς, από ανθρώπους που πολλές φορές δεν ανήκουν καν επίσημα στον σύλλογο που διοργανώνει το πανηγύρι, αλλά νιώθουν την ανάγκη να συνεισφέρουν, να σηκώσουν ένα τραπέζι, να στρώσουν ένα τραπεζομάντηλο, να βοηθήσουν στις καρέκλες ή στο σερβίρισμα.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν κρύβουν και τη δυσκολία. Σε μικρά χωριά, όπου ο μόνιμος πληθυσμός μπορεί να μην ξεπερνά τους λίγους εκατοντάδες κατοίκους, όσοι τελικά βάζουν πλάτη είναι ελάχιστοι σε σχέση με το μέγεθος της δουλειάς που απαιτείται. Οι ίδιοι λίγοι άνθρωποι, χρόνο με τον χρόνο, αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο βάρος, κάτι που, όπως παραδέχονται, τους κουράζει, αλλά δεν τους αποτρέπει.
Το άγχος των τελευταίων ημερών πριν το πανηγύρι είναι μια σταθερά, όπως και οι εντάσεις που μπορεί να προκύψουν, τόσο μεταξύ των ίδιων των διοργανωτών όσο και με τον κόσμο που συμμετέχει. Οι ώρες είναι λίγες, οι λεπτομέρειες πολλές, και η πίεση του χρόνου κάνει τα νεύρα να τεντώνονται.
– «Είναι φυσιολογικό», λένε, «να υπάρχουν στιγμές έντασης όταν όλοι προσπαθούν να προλάβουν τα πάντα ταυτόχρονα». Το σημαντικό, τονίζουν, είναι ότι την επόμενη μέρα όλα ξεχνιούνται, γιατί ο κοινός στόχος είναι μεγαλύτερος από τις όποιες μικροπαρεξηγήσεις.
Υπάρχουν, όπως λένε, και περιπτώσεις όπου κάποιοι επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τα πανηγύρια για καθαρά οικονομικό όφελος, κάτι που στενοχωρεί όσους δουλεύουν με διαφορετικό, πιο ανιδιοτελές κίνητρο. Είναι μια πραγματικότητα που, όπως περιγράφουν, αλλοιώνει σιγά σιγά τον χαρακτήρα κάποιων γιορτών, μετατρέποντάς τες από κοινοτική υπόθεση σε αμιγώς εμπορική εκδήλωση. Υπάρχει, μάλιστα, και η ανησυχία ότι, αν οι συνθήκες δεν αλλάξουν, αν δηλαδή δεν βρεθούν νέοι άνθρωποι διατεθειμένοι να αναλάβουν τη σκυτάλη και να συνεχίσουν την προσπάθεια, κάποια από αυτά τα πανηγύρια σιγά σιγά θα πάψουν να διοργανώνονται, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την τοπική παράδοση και τη συνοχή των κοινοτήτων.
Παρά τις δυσκολίες, όλοι συμφωνούν σε ένα σημείο, στο τέλος της ημέρας, η κούραση αξίζει τον κόπο. Η ικανοποίηση δεν είναι πρωτίστως οικονομική, αλλά ηθική. Η αίσθηση ότι η παράδοση συνεχίζεται, ότι μια γιορτή δεκαετιών παραμένει ζωντανή, ότι ολόκληρο το χωριό βρίσκεται και πάλι μαζί, στην ίδια πλατεία, κάτω από τα ίδια φώτα. Είναι η χαρά να βλέπεις κόσμο να περνά καλά, να χορεύει, να γελά, να ξαναβρίσκει παλιούς γνωστούς που έχουν καιρό να συναντηθούν, ακόμη κι αν, όπως παραδέχονται με ένα πικρόχολο χαμόγελο, «όταν όλα κυλούν ωραία, δεν ακούς ευχαριστώ από κανέναν». Η αναγνώριση, λένε, δεν έρχεται με λόγια, αλλά με την ίδια την εικόνα της γεμάτης πλατείας, με τα χαμόγελα και με την επιθυμία του κόσμου να ξανάρθει και του χρόνου.
Τα έσοδα, εξάλλου, δεν πηγαίνουν πουθενά αλλού παρά πίσω στην ίδια την κοινότητα. Στηρίζουν δράσεις των τοπικών συλλόγων, μικρές παρεμβάσεις και έργα που βελτιώνουν την καθημερινότητα του χωριού, καθώς και φιλανθρωπικούς σκοπούς, βοηθώντας οικογένειες, συλλόγους ή ανάγκες που προκύπτουν μέσα στην ίδια την κοινότητα. Είναι, με άλλα λόγια, ένας κύκλος αλληλεγγύης που κλείνει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε, από τον κόσμο, για τον κόσμο.
Νέοι και παππούδες, μαζί στην ίδια πίστα
Ίσως το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο που καταγράφουν οι διοργανωτές είναι η αυξανόμενη συμμετοχή νέων ανθρώπων. Τα τελευταία χρόνια, λένε, έχει γίνει «της μόδας» να πηγαίνει κανείς σε πανηγύρι. Έναν τρόπο διασκέδασης που όλο και περισσότεροι νέοι ανακαλύπτουν ή ξανανακαλύπτουν, γυρίζοντας έτσι, μέσα από τη διασκέδαση, ξανά στην παράδοση. Παλιότερα, ίσως, το πανηγύρι θεωρούνταν κάτι «παλιομοδίτικο», μια υπόθεση κυρίως των μεγαλύτερων σε ηλικία. Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά. Παρέες νέων ανθρώπων γεμίζουν τις πλατείες, χορεύουν παραδοσιακούς χορούς δίπλα – δίπλα με τους γονείς και τους παππούδες τους, και ανακαλύπτουν, συχνά για πρώτη φορά, τη γοητεία μιας γιορτής που δεν έχει ανάγκη από λαμπερές παραγωγές για να συγκινήσει.
– «Βλέπεις παρέες νέων να χορεύουν με τους παππούδες τους, τον ίδιο χορό, στον ίδιο κύκλο. Είναι κάτι που δεν το περιμέναμε πριν από μερικά χρόνια. Το πανηγύρι έγινε ξανά μόδα στους νέους, και αυτό μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε», λένε οι διοργανωτές των πανηγυριών στην Αργολίδα.
Οι μεγαλύτεροι έρχονται για την παράδοση, για τους σκοπούς που ξέρουν από παιδιά, για τους παλιούς γνωστούς που συναντούν κάθε χρόνο στην ίδια πλατεία. Οι νέοι έρχονται για το κέφι, τη μουσική, την παρέα και ανακαλύπτουν, συχνά χωρίς να το περιμένουν, ότι το πανηγύρι έχει ακριβώς αυτό που ψάχνουν: αυθεντικό γλέντι, χωρίς σκηνικά και χωρίς προσποίηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, πανηγύρια που είχαν διακοπεί για δύο και τρεις δεκαετίες αναβίωσαν τα τελευταία χρόνια, χάρη ακριβώς σε αυτή τη νέα γενιά που αποφάσισε να ξαναδώσει ζωή σε μια παράδοση που κινδύνευε να ξεχαστεί. Αποδεικνύεται έτσι ότι η ανάγκη για συλλογική γιορτή δεν έσβησε ποτέ, απλώς περίμενε την ευκαιρία και τους ανθρώπους για να ξαναγεννηθεί.
Γιατί αξίζει να πας
Η προσέλευση, σύμφωνα με τους ίδιους, αυξάνεται σταθερά χρόνο με τον χρόνο, με φετινά πανηγύρια να ξεχωρίζουν ως από τα καλύτερα που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ, τόσο σε αριθμό κόσμου όσο και σε ποικιλία μουσικών ειδών που ακούγονται στο γλέντι. Δίπλα στους παραδοσιακούς σκοπούς, ακούγονται πλέον και άλλα είδη μουσικής, χωρίς αυτό να λειτουργεί εις βάρος της παράδοσης, αντίθετα, φαίνεται να τη φέρνει πιο κοντά σε ένα κοινό που ίσως διαφορετικά δεν θα την πλησίαζε.
Αν κάποιος ξένος ήθελε να καταλάβει πραγματικά τον τρόπο που διασκεδάζει ένας ολόκληρος τόπος, λένε οι διοργανωτές, θα έπρεπε απλώς να έρθει να δει ένα πανηγύρι από κοντά. Δεν υπάρχει περιγραφή που να αποδίδει πλήρως αυτό που συμβαίνει όταν μια ολόκληρη κοινότητα βγαίνει στον δρόμο, στολίζει την πλατεία της, ανοίγει τα σπίτια και τις καρδιές της σε ντόπιους και επισκέπτες. Είναι στιγμές που ζουν ανάμεσα στους ίδιους τους διοργανωτές, αλλά και ανάμεσα σε αυτούς και τον κόσμο που έρχεται να γλεντήσει, χτίζοντας κάθε χρόνο νέες αναμνήσεις πάνω στις παλιές.
Και ίσως αυτό, τελικά, να είναι το πραγματικό νόημα της φράσης «είμαστε για τα πανηγύρια», όχι μια ελαφριά κουβέντα, αλλά μια βαθιά, σιωπηλή δέσμευση απέναντι στον τόπο, στην παράδοση και ο ένας απέναντι στον άλλον.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου