Η Black Friday του 2026 πέφτει στην Παρασκευή 27 Νοεμβρίου, όμως οι πρώτες παραπλανητικές προσφορές έχουν ήδη αρχίσει να κυκλοφορούν σε email και μηνύματα. Η απόσταση αυτή δεν είναι τυχαία. Οι οργανωμένες ομάδες που εκμεταλλεύονται την εκπτωτική περίοδο χτίζουν τις υποδομές τους νωρίς: στήνουν ψεύτικα καταστήματα, αντιγράφουν λογότυπα γνωστών αλυσίδων και προετοιμάζουν μηνύματα που θα σταλούν μαζικά όταν η κίνηση στο διαδίκτυο κορυφωθεί.
Το ενδιαφέρον του αναγνώστη δεν είναι θεωρητικό. Η αμερικανική υπηρεσία καταναλωτή κατέγραψε πάνω από 380.000 καταγγελίες για απάτες σε διαδικτυακές αγορές μέσα σε ένα έτος, με ζημιά που ξεπέρασε τα 430 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με στοιχεία που αναφέρει η LifeLock. Στη Βρετανία, η υπηρεσία Action Fraud είχε καταγράψει αύξηση 61% στις καταγγελίες για απάτες online αγορών μέσα σε μία μόνο περίοδο Χριστουγέννων. Η κλίμακα του φαινομένου εξηγεί γιατί και η ελληνική αστυνομία εκδίδει κάθε χρόνο ειδικές προειδοποιήσεις πριν από τη Μαύρη Παρασκευή.
Πώς στήνεται μια ψεύτικη προσφορά
Η πιο συνηθισμένη μέθοδος είναι το ψεύτικο κατάστημα. Οι απατεώνες αντιγράφουν σχεδόν εικονοπραφικά την ιστοσελίδα μιας γνωστής αλυσίδας, με το ίδιο λογότυπο και παρόμοια διάταξη, και τη διαφημίζουν μέσα από κοινωνικά δίκτυα ή διαφημίσεις σε μηχανές αναζήτησης. Το κρίσιμο σημείο διαφοροποίησης είναι η διεύθυνση URL, που συνήθως έχει μια μικρή παραλλαγή στο όνομα του domain, όπως αναφέρει το περιοδικό Kiplinger. Στο σημείο πληρωμής, το ψεύτικο κατάστημα συχνά δεν προσφέρει καν την επιλογή πληρωμής με πιστωτική κάρτα, ζητώντας αντ’ αυτού τραπεζικό έμβασμα ή πληρωμή σε κρυπτονόμισμα, μέθοδοι που είναι πρακτικά αδύνατο να αντιστραφούν.
Παράλληλα λειτουργεί η τακτική της ψεύτικης ειδοποίησης παράδοσης. Ο χρήστης λαμβάνει SMS ή email που μοιάζει να προέρχεται από γνωστή εταιρεία ταχυμεταφορών ή από τον ίδιο τον διαδικτυακό γίγαντα των online αγορών, ενημερώνοντάς τον για πρόβλημα στην παράδοση ή ζητώντας του να «επιβεβαιώσει» τα στοιχεία του. Το μήνυμα αυτό οδηγεί σε σελίδα που μοιάζει αυθεντική αλλά έχει φτιαχτεί αποκλειστικά για να υποκλέψει κωδικούς πρόσβασης και στοιχεία κάρτας, σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας κυβερνοασφάλειας Coveron. Η αίσθηση επείγοντος είναι το κοινό συστατικό όλων αυτών των τεχνασμάτων. Όπως εξηγεί στο CBS News η Lisa Plaggemier, εκτελεστική διευθύντρια της National Cybersecurity Alliance, η λογική του «τώρα ή ποτέ» είναι ακριβώς αυτό που εκμεταλλεύονται οι απατεώνες, γιατί η βιασύνη μειώνει την προσοχή.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης στις φετινές απάτες
Η φετινή περίοδος διαφέρει από τις προηγούμενες σε ένα σημείο: την ευκολία με την οποία η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει την παραγωγή πειστικού υλικού σε μεγάλη κλίμακα. Ανάλυση της υπηρεσίας ομοσπονδιακής ασφάλειας HSToday περιγράφει πώς οι απατεώνες μπορούν πλέον να δημιουργούν ρεαλιστικές ιστοσελίδες, διαφημιστικά κείμενα που μιμούνται το ύφος μιας επώνυμης εταιρείας, ακόμη και ψεύτικες κριτικές προϊόντων σε μεγάλο όγκο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα βίντεο τύπου deepfake, όπου το πρόσωπο ενός διάσημου ή στελέχους εταιρείας εμφανίζεται να ανακοινώνει μια προσφορά που ποτέ δεν υπήρξε.
Η ελληνική Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος έχει καταγράψει ανάλογη τάση στην εγχώρια κίνηση. Μέσα στο 2026 η υπηρεσία εξέδωσε επανειλημμένα ανακοινώσεις για νέες μορφές παραπλανητικών μηνυμάτων, από SMS που εμφανίζονταν ψευδώς να προέρχονται από την Ελληνική Αστυνομία για τροχαίες παραβάσεις έως email που παρίσταναν δικαστικές κλήσεις. Το μοτίβο είναι κοινό σε όλες τις παραλλαγές: ένα μήνυμα με φαινομενικά επίσημη προέλευση, που ζητά άμεση ενέργεια πριν προλάβει ο παραλήπτης να το ελέγξει.
Τι ελέγχει κανείς πριν πατήσει «αγορά»
Η ίδια η Δίωξη Κυβερνοεγκλήματος έχει δημοσιεύσει συγκεκριμένες οδηγίες για διαδικτυακές αγορές, που παραμένουν χρήσιμες όλο τον χρόνο αλλά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία τον Νοέμβριο. Πριν από κάθε παραγγελία, αξίζει να διαβάζει κανείς τους όρους και τις προϋποθέσεις του πωλητή, να ελέγχει αν υπάρχει διαθέσιμη διεύθυνση επικοινωνίας στην ιστοσελίδα και να σημειώνει το ακριβές URL του καταστήματος. Όταν η αγορά ολοκληρώνεται, η διατήρηση αποδεικτικού πληρωμής και της σχετικής αλληλογραφίας μέσω email διευκολύνει σημαντικά τυχόν μετέπειτα καταγγελία.
Αν κάτι πάει στραβά, η πρώτη κίνηση είναι πάντα η επικοινωνία με τον ίδιο τον πωλητή, κατά προτίμηση γραπτώς, ώστε να υπάρχει καταγραφή. Αν το πρόβλημα δεν λύνεται, ακολουθεί επικοινωνία με την τράπεζα, που μπορεί να ενημερώσει για δικαίωμα επιστροφής χρημάτων όταν η πληρωμή έχει γίνει με κάρτα. Σε περίπτωση διαπιστωμένης απάτης, η καταγγελία στη Δίωξη Κυβερνοεγκλήματος γίνεται στη γραμμή 11188, χωρίς χρέωση, ή μέσω email, ενώ η υπηρεσία δέχεται καταγγελίες τόσο επώνυμα όσο και ανώνυμα.
Το στοιχείο που ξεχωρίζει τη γνήσια προσφορά
Η πλέον πρακτική συμβουλή που επαναλαμβάνεται σε όλες τις έγκυρες πηγές αφορά τον τρόπο πρόσβασης στο κατάστημα. Αντί να ακολουθεί κανείς τον σύνδεσμο ενός email ή SMS, προτιμότερο είναι να πληκτρολογεί απευθείας τη γνωστή διεύθυνση του καταστήματος στον περιηγητή ή να ανοίγει την επίσημη εφαρμογή του. Έτσι αποφεύγεται αυτόματα κάθε παραλλαγμένο URL, όσο πειστικό κι αν φαίνεται το αρχικό μήνυμα. Η ίδια λογική ισχύει και για τις εφαρμογές κινητού: μια εφαρμογή που εμφανίζεται στο κατάστημα εφαρμογών με όνομα σχεδόν ίδιο με μια γνωστή αλυσίδα, αλλά με ελαφρώς διαφορετική γραφή ή γενικό όνομα τύπου «καλύτερες προσφορές», σπάνια είναι αυτό που δείχνει.
Καμία γνήσια εταιρεία δεν ζητά ποτέ κωδικούς πρόσβασης, πλήρη αριθμό κάρτας ή κωδικό μιας χρήσης μέσω τηλεφώνου ή μηνύματος. Όποτε ένα μήνυμα δημιουργεί αίσθημα πίεσης, με απειλή ακύρωσης παραγγελίας ή αναστολής λογαριασμού αν δεν υπάρξει άμεση αντίδραση, αυτό αποτελεί από μόνο του ένδειξη που αξίζει δεύτερη σκέψη πριν από οποιαδήποτε ενέργεια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου