Ένας πτυχιούχος του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου που θέλει να συνεχίσει σε ερευνητικό αντικείμενο εκεί όπου σπούδασε έχει ελάχιστες επιλογές. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, το προσωπικό Έρευνας και Ανάπτυξης στην Περιφέρεια Πελοποννήσου αντιστοιχεί σε λιγότερο από 0,50% του ενεργού εργατικού δυναμικού της. Είναι ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ανάμεσα σε 34 περιφέρειες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην ίδια ομάδα με περιοχές της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας, της Πολωνίας και της Ισπανίας.
Το ποσοστό αυτό αφορά τα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης σε ερευνητικές θέσεις, δηλαδή τους ανθρώπους που δουλεύουν πραγματικά πάνω σε έρευνα, σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα ή επιχειρήσεις, μετρημένους σε σχέση με το σύνολο όσων εργάζονται στην περιοχή.
Η Ελλάδα ξεπερνά την Ευρώπη, η Πελοπόννησος μένει πίσω
Η αντίφαση είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο της εικόνας. Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα έχει πλέον προσωπικό Ε&Α γύρω στο 2,0% του εργατικού δυναμικού, πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι 1,59%. Η χώρα, δηλαδή, στέκεται καλύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η Πελοπόννησος στέκεται τρεις φορές χαμηλότερα από αυτόν.
Το ίδιο μοτίβο φαίνεται και στις δαπάνες. Οι συνολικές δαπάνες Ε&Α της Ελλάδας έφτασαν το 2024 τα 3.655,33 εκατομμύρια ευρώ, αυξημένες κατά 290,21 εκατομμύρια ευρώ σε σχέση με το 2023, ποσοστό +8,6%. Ως ποσοστό του ΑΕΠ, οι δαπάνες Ε&Α της χώρας ανέβηκαν στο 1,54%, αύξηση 0,7 ποσοστιαίων μονάδων από το 2014, η δεύτερη μεγαλύτερη βελτίωση σε ολόκληρη την Ε.Ε. μετά το Βέλγιο. Ο αριθμός των ερευνητών στη χώρα αυξήθηκε 70,1% μέσα σε μία δεκαετία. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δαπανών παραμένει στο 2,24% του ΑΕΠ, με στόχο το 3,0% έως το 2030.
Καμία από αυτές τις εθνικές βελτιώσεις δεν φαίνεται ακόμη στο περιφερειακό στοιχείο της Πελοποννήσου, το οποίο παραμένει σταθερό στα επίπεδα του 2023.
Ποιος πληρώνει την έρευνα στην Ελλάδα
Η δομή της χρηματοδότησης εξηγεί εν μέρει γιατί η ερευνητική δραστηριότητα συγκεντρώνεται εκεί όπου βρίσκονται ήδη τα μεγάλα πανεπιστήμια και οι πολυεθνικές. Στην Ελλάδα, το 41,6% της έρευνας χρηματοδοτείται από το κράτος, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε. μετά το Λουξεμβούργο. Σε χώρες με ισχυρό ερευνητικό οικοσύστημα, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης προέρχεται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις, που ανοίγουν εργαστήρια και προσλαμβάνουν ερευνητές εκεί όπου έχουν ήδη παρουσία. Στην Πελοπόννησο, με λίγες μεγάλες επιχειρήσεις βιομηχανικού ή τεχνολογικού προσανατολισμού, αυτός ο μηχανισμός απλώς δεν λειτουργεί.
Το αποτύπωμα αυτής της αδυναμίας φαίνεται και στις πατέντες. Η Ελλάδα καταθέτει περίπου 10 έως 15 αιτήσεις πατεντών στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας ανά εκατομμύριο κατοίκους, έναντι μέσου όρου 155 ανά εκατομμύριο στην Ε.Ε. — σχεδόν δεκαπλάσιου.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η έρευνα. Οι συνολικές επενδύσεις στην Ελλάδα, ένας ξεχωριστός δείκτης από τις δαπάνες Ε&Α, έφτασαν το 14,5% του ΑΕΠ το 2025, την τελευταία θέση σε ολόκληρη την Ε.Ε., έναντι μέσου όρου 21,7%. Η χώρα βρίσκεται στην ουρά και στη γενική επενδυτική δραστηριότητα και ειδικά στην έρευνα, δύο διαφορετικά μεγέθη που δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση.
Το πρώτο Γραφείο Καινοτομίας της Περιφέρειας
Το καλοκαίρι του 2026 σημειώθηκε η πρώτη οργανωμένη θεσμική κίνηση προς αντίθετη κατεύθυνση. Στις 15 Ιουλίου εγκαινιάστηκε στην Τρίπολη το Γραφείο Καινοτομίας της Περιφέρειας Πελοποννήσου, με την υλοποίηση να αναλαμβάνει το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Ακολούθησε μνημόνιο συνεργασίας ανάμεσα στο Επιμελητήριο Αχαΐας και το Πανεπιστήμιο, ενώ το ίδρυμα εκπροσωπήθηκε τον Σεπτέμβριο στη 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης παρουσιάζοντας δράσεις καινοτομίας και έρευνας.
Παράλληλα, μέσω της διεθνούς πανεπιστημιακής συμμαχίας EUNICE, στην οποία συμμετέχει το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, ξεκινά πρόγραμμα μικρής χρηματοδότησης έρευνας (Seed Funding) με κονδύλια έως 10.000 ευρώ ανά έργο, από τον Νοέμβριο του 2026 έως τον Σεπτέμβριο του 2027. Το πρόγραμμα δεν καλύπτει αγορά εξοπλισμού ούτε αμοιβές προσωπικού· λειτουργεί περισσότερο ως αρχικό κίνητρο και ως δικτύωση ερευνητών παρά ως πλήρης χρηματοδότηση έργου.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν αυτά τα βήματα αρκούν για να ανατρέψουν μια εικόνα δεκαετιών, ή αν παραμένουν συμβολικά μπροστά στο μέγεθος του ελλείμματος. Δεν υπάρχει ακόμη διαθέσιμος αριθμός για το πόσα ερευνητικά έργα με έδρα στην Πελοπόννησο χρηματοδοτούνται σήμερα, ούτε στοιχεία για το αν το νέο Γραφείο διαθέτει δικό του προϋπολογισμό πέρα από τον συντονιστικό του ρόλο.
Το χαμένο κεφάλαιο
Πίσω από κάθε ποσοστό κρύβεται μια απόφαση ζωής. Ένας απόφοιτος τεχνικής ή θετικής σχολής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, στην Τρίπολη, στην Καλαμάτα, στην Κόρινθο ή στη Σπάρτη, που θέλει να συνεχίσει σε αντικείμενο κοντά στις σπουδές του, βρίσκεται συνήθως μπροστά σε δύο δρόμους: να μετακομίσει σε μεγάλο αστικό κέντρο όπου υπάρχουν εργαστήρια και θέσεις, ή να μείνει και να εργαστεί σε κάτι που δεν έχει σχέση με όσα σπούδασε. Η απουσία ερευνητικών θέσεων στην περιοχή δεν είναι αφηρημένο στατιστικό εύρημα· είναι ο λόγος που πολλά από αυτά τα βιογραφικά καταλήγουν αλλού.
Η Πελοπόννησος φιλοξενεί ένα πανεπιστήμιο με φοιτητές σε πολλές πόλεις της, αλλά ελάχιστες θέσεις για όσους θέλουν να μείνουν σε αυτό μετά την πτυχιακή τους εργασία.
Το νέο Γραφείο Καινοτομίας και το πρόγραμμα της EUNICE είναι τα πρώτα σημάδια ότι το ζήτημα έχει μπει επίσημα στην ατζέντα της Περιφέρειας. Το αν θα μεταφραστούν σε πραγματικές θέσεις εργασίας για όσους σήμερα αποφασίζουν αν θα μείνουν ή θα φύγουν, είναι κάτι που θα φανεί στο μέλλον.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου