Ένας φάκελος για σύκα ταξιδεύει φέτος προς τις Βρυξέλες. Τον Μάιο η ΣΥΚΙΚΗ, ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Σύκων και Ξηρών Καρπών που συμπληρώνει φέτος 73 χρόνια ζωής, υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Ένωση αίτηση για την καταχώρηση των «Ξηρά Σύκα Καλαμάτας» ως Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης, με περιοχή παραγωγής ολόκληρη τη Μεσσηνία, την Αρκαδία και τη Λακωνία.\Το προϊόν που διεκδικεί την ευρωπαϊκή σφραγίδα είναι ο καρπός της ποικιλίας Καλαμών, που στεγνώνει αποκλειστικά στον ήλιο και φτάνει στον καταναλωτή με δύο παραδοσιακά σχήματα: την τσαπέλα και την αρμάθα.
Τσαπέλα ή αρμάθα, τα δύο σχήματα του σύκου
Η τσαπέλα είναι το σύκο που ανοίγεται στα δύο και πιέζεται ελαφρώς για να πάρει το χαρακτηριστικό του σχήμα. Η αρμάθα είναι καρποί περασμένοι σε σπάγκο ή λεπτό καλάμι, σε σειρές, έτοιμοι να κρεμαστούν και να ταξιδέψουν.
Οι δύο τρόποι, καταγεγραμμένοι λαογραφικά και ως Τσαπελοσυκιά και Αρμαθοσυκιά, είναι η καρδιά του φακέλου: το τελικό προϊόν περιγράφεται με κεχριμπαρένιο χρώμα, έντονα αρώματα και γεύση πλούσιου μελιώματος με γλυκιά επίγευση καραμέλας, με περιεκτικότητα κοντά στο 50% σε σάκχαρα και υψηλή φρουκτόζη.
Από το λιμάνι, με καλαμωτά και συκόσπιτα
Πίσω από την αίτηση υπάρχει ένας αιώνας και πλέον εμπορικής ιστορίας. Το σύκο ήταν ήδη από τον 19ο αιώνα ένα από τα πιο σταθερά εξαγωγικά προϊόντα του νομού, με φόρτωση από το λιμάνι της Καλαμάτας· μεταπολεμικά η ζήτηση μειώθηκε αισθητά και η καλλιέργεια μπήκε σε πορεία διαρκούς υποχώρησης, σχεδόν εγκατάλειψης, όπως την έχει αποτυπώσει το Τμήμα Μεσσηνίας των Γενικών Αρχείων του Κράτους. Το 1953 ιδρύεται η «Συκική», με σκοπό την ανάπτυξη της οικονομίας των συκοπαραγωγών. Σήμερα ο συνεταιρισμός, με έδρα τη Σπερχογεία έξω από την Καλαμάτα, αριθμεί 419 μέλη και απορροφά τα σύκα περισσότερων από 1.700 συκοπαραγωγών από τους τρεις νομούς που καλύπτει και η αίτηση ΠΟΠ.
Το ίδιο αρχείο κρατά και τις εικόνες της άλλης εποχής: σύκα απλωμένα σε καλαμωτά στα αλώνια, αγρότισσες που τρέχουν να τα σκεπάσουν μόλις σηκωθεί συννεφιά, συκόσπιτα από καλάμια, φτέρες και πανιά όπου κοιμόνταν οι παραγωγοί τους καλοκαιρινούς μήνες της συγκομιδής.
Γερασμένοι συκεώνες και περσινά αποθέματα
Η φετινή συγκομιδή έκλεισε στο τέλος Σεπτεμβρίου με θετική ποιότητα αλλά χαμένο όγκο. Οι βροχές του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου δεν επέτρεψαν να επαληθευτεί η αρχική εκτίμηση για αύξηση της παραγωγής έως και 30%, όπως είπε για τον απολογισμό ο πρόεδρος της ΣΥΚΙΚΗ Παναγιώτης Παπαγεωργίου. Οι εξαγωγές έχουν ήδη ξεκινήσει για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, ενώ συσκευάζονται ποσότητες για χώρες της Ευρώπης· στο σύνολό τους, πάνω από 95% της παραγωγής φεύγει τυποποιημένο στο εξωτερικό, όπως έχει πει ο ίδιος σε συνέντευξη στην ΕΡΤ3, με τις καλύτερες ποιότητες να πηγαίνουν στην Αμερική, τον Καναδά, την Αυστραλία, την Ασία και την Κεντρική Ευρώπη.
Στην εσωτερική αγορά η πίεση δεν λείπει: περσινά σύκα κρατούσαν θέση σε ράφια σούπερ μάρκετ έως τον Αύγουστο και, κατά την εκτίμηση του κ. Παπαγεωργίου, περίπου 500 τόνοι παραμένουν σε αποθήκες της Εύβοιας, παίρνοντας χώρο από τη φετινή σοδειά. Οι επίσημες τιμές παραγωγού δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμη από τον συνεταιρισμό, ενώ ο ιδιώτης εξαγωγέας Γιώργος Γκούμας επισημαίνει ότι οι ιδιώτες αύξησαν τις τιμές τους από το 2024, δίνοντας κίνητρο στους παραγωγούς να συνεχίσουν μια καλλιέργεια που πήγαινε για εγκατάλειψη. Τα δομικά προβλήματα μένουν: οι συκεώνες γερνούν μαζί με τους καλλιεργητές τους, η κλιματική κρίση έχει μειώσει την παραγωγή, και το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που ζητούν εδώ και χρόνια οι παραγωγοί δεν έχει υλοποιηθεί.
Το ΠΟΠ δεν φυτεύει δέντρα
Σε αυτό το τοπίο έρχεται να προστεθεί η αίτηση ΠΟΠ, τη στιγμή που ο νέος κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ΠΟΠ και ΠΓΕ δίνει περισσότερα εργαλεία στους παραγωγούς. Η Πελοπόννησος ξέρει ήδη τη διαδρομή: την έχουν κάνει η ελιά Καλαμάτας, που κέρδισε τη δική της ευρωπαϊκή σφραγίδα, και το γλυκό κρασί Μονεμβασία-Malvasia, που ξαναγεννήθηκε πρόσφατα στη Λακωνία. Ο διευθυντής της ΣΥΚΙΚΗ Γιώργος Αγγελόπουλος περιμένει από την κατοχύρωση ενίσχυση της υπεραξίας του προϊόντος, που θα στηρίξει και την τιμή του παραγωγού.
Το ΠΟΠ, ωστόσο, δεν φυτεύει δέντρα και δεν φέρνει βροχές: χωρίς αναδιάρθρωση, νεαρά δέντρα και αρδευτικά έργα, η σφραγίδα θα κοσμεί ένα προϊόν που σιγά σιγά λιγοστεύει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ανακοινώσει ακόμη ούτε τοποθέτηση ούτε χρονοδιάγραμμα για την αίτηση. Όσο ο φάκελος περιμένει, το σύκο συνεχίζει να κάνει ό,τι ξέρει: τον επόμενο Αύγουστο θα απλωθεί ξανά σε καλαμωτά κάτω από τον ήλιο, να χάσει το νερό του και να κρατήσει το μέλι του, όπως κάνει από τον 19ο αιώνα στα αλώνια της Μεσσηνίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου