Ελαιόλαδο: Ποιος κάνει κουμάντο στις τιμές – Τι έδειξαν οι έλεγχοι στα σούπερ μάρκετ

 

Σε μια περίοδο που η τιμή του ελαιολάδου αποτελεί φλέγον ζήτημα για το καλάθι του νοικοκυριού, η Επιτροπή Ανταγωνισμού έρχεται να ρίξει φως στους μηχανισμούς που καθορίζουν το κόστος του «υγρού χρυσού» από το χωράφι μέχρι το ράφι.

Δύο νέες, βαρυσήμαντες ερευνητικές μελέτες της Ανεξάρτητης Αρχής, που αξιοποίησαν προηγμένα οικονομετρικά μοντέλα και ανάλυση μεγάλων δεδομένων (big data), χαρτογραφούν πλήρως τις διεθνείς εξαρτήσεις αλλά και την εγχώρια τιμολογιακή πολιτική.

Η Ισπανία «κλειδώνει» τις τιμές, η Ελλάδα ακολουθεί

Η πρώτη μελέτη («Price dependence among the major EU extra virgin olive oil markets») εστιάζει στο διεθνές πεδίο και συγκεκριμένα στο «τρίγωνο» των μεγαλύτερων παραγωγών: Ελλάδα, Ισπανία και Ιταλία.

Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά για τη θέση της χώρας μας:

• Η Ισπανία είναι ο απόλυτος ρυθμιστής: Αναδεικνύεται ως ο ηγέτης καθορισμού των τιμών (price setter) σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Οι αποφάσεις και η παραγωγή στην Ιβηρική χερσόνησο υπαγορεύουν ουσιαστικά το κόστος.
• Η Ελλάδα σε ρόλο «ακόλουθου»: Η ελληνική αγορά δεν διαμορφώνει αυτόνομα τις τιμές, αλλά προσαρμόζεται μακροπρόθεσμα στις τάσεις που χαράσσει η Ισπανία.
• Ο ρόλος της Ιταλίας: Η γειτονική χώρα λειτουργεί ως «αγωγός», μεταδίδοντας εντονότερα και ταχύτερα τις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις και τα σοκ της αγοράς.

Τι συμβαίνει στα ράφια των ελληνικών σούπερ μάρκετ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές παρουσιάζει η δεύτερη μελέτη («Price Connectedness in the Extra Virgin Olive Oil Retail Market in Greece»), η οποία εξέτασε τις πρακτικές τεσσάρων μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα.

Βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι η απουσία συντονισμένης συμπεριφοράς (καρτέλ) μεταξύ των αλυσίδων. Αντίθετα, παρατηρήθηκε σημαντική ανομοιογένεια στις στρατηγικές τιμολόγησης, τόσο ανάμεσα στα διαφορετικά σούπερ μάρκετ όσο και ανάμεσα στα προϊόντα (ετικέτες).

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι:

1. Οι αλυσίδες δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο στις μεταβολές του κόστους.
2. Υπάρχουν ασύμμετρες αντιδράσεις μεταξύ των ανταγωνιστών.
3. Η αλληλεπίδραση των τιμών αλλάζει ανάλογα με το αν αυτές βρίσκονται σε χαμηλά ή υψηλά επίπεδα εκείνη την περίοδο.

Η επιστημονική ομάδα πίσω από την έρευνα

Οι μελέτες αποτελούν συνέχεια του HCC Datathon που διοργανώθηκε τον Ιούνιο του 2025 και εκπονήθηκαν από τα στελέχη της ΕΑ, Ιωάννα Χριστοδουλάκη και Αθανάσιο Δήμα, σε συνεργασία με τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Δημήτριο Παναγιώτου και Αθανάσιο Σταυρακούδη.

Στόχος της Επιτροπής Ανταγωνισμού, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, είναι η βαθύτερη κατανόηση της δομής της αγοράς τροφίμων ώστε να υπάρξουν στοχευμένες παρεμβάσεις για την προστασία του καταναλωτή από αθέμιτες πρακτικές.