ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΑΡΜΕΝΙΟΙ: Ο ιστορικός «βιγλάτορας» της Τριφυλίας με τα μυστικά του όρους Γεράνιο- ΔΕΙΤΕ ΟΛΟ ΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ

 

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΣΤΟ KYPARISSIANEWS TV ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΗΘΗΚΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΟΥΣ ΑΡΜΕΝΙΟΥΣ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ

 Το χωριό Αρμενιοί εκτείνεται σε μια πεδιάδα της Τριφυλίας, κοντά στην Κυπαρισσία Μεσσηνίας. Ανατολικά του οικισμού δεσπόζει το όρος Γεράνιο, με υψόμετρο που αγγίζει τα 1.050 μέτρα, λειτουργώντας διαχρονικά ως ο φυσικός παρατηρητής της περιοχής.

Η ανθρώπινη παρουσία σε αυτά τα εδάφη χάνεται στα βάθη της προϊστορίας. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως κεραμίδια και πλάκες γύρω από τις ιστορικές πηγές Μουντρούχα και Αρμενόβρυση, μαρτυρούν την αδιάλειπτη κατοίκηση του τόπου. Εκείνη την εποχή, οι πηγές υδροδότησης λειτουργούσαν ως καίρια σημεία κοινωνικής συναναστροφής για τους κατοίκους.

Οι τρεις αφηγήσεις για την προέλευση του ονόματος

Η ονοματοδοσία του χωριού ακροβατεί ανάμεσα στην προφορική παράδοση και τα ιστορικά τεκμήρια. Η πρώτη εκδοχή αναφέρει την εγκατάσταση ενός γαιοκτήμονα από την Αρμενία, ωστόσο η γλωσσολογική εξέλιξη της λέξης καθιστά το συγκεκριμένο σενάριο αδύναμο, καθώς οι απόγονοι θα ονομάζονταν «Αρμένιοι» και όχι «Αρμενιοί».

Μια δεύτερη προσέγγιση συνδέει το όνομα με την Ενετοκρατία (1684-1689). Οι Βενετοί διέθεταν ισχυρό στόλο στην περιοχή και το συνεχές «αρμένισμα» των πλοίων τους στη θάλασσα ενδέχεται να βάφτισε τον οικισμό. Η τρίτη εκδοχή μάς μεταφέρει στο 961 μ.Χ.. Μετά την ανακατάληψη της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά και τον Ρωμανό Β’, οι Βυζαντινοί μετέφεραν πληθυσμούς από την Αρμενία για την ενίσχυση της άμυνας, με ορισμένους από αυτούς τους εμπόρους να φτάνουν στην Πελοπόννησο και να ιδρύουν τον οικισμό.

Η μυθολογική σύνδεση με τον Ιάσονα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ετυμολογική σύνδεση με το θεσσαλικό Ορμένιο. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, ο Ορμενός, σύντροφος του Ιάσονα στην Αργοναυτική Εκστρατεία, ίδρυσε διάφορους οικισμούς στον ελλαδικό χώρο που έλαβαν το όνομά του, το οποίο παραφθάρηκε σε «Αρμένιο».

Η τοπική ιστορία διασταυρώνεται με τον μύθο, καθώς το βουνό Γεράνιο φέρεται να δάνεισε το αρχικό του όνομα (Γερήνιο) στον βασιλιά Νέστορα της Πύλου, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο των Αρμενιών ως ενδιάμεσου σταθμού μεταξύ Αρκαδίας, Κυπαρισσίας και Πύλου.

Η άφιξη των Καπουτσίνων

Κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας και της Ενετοκρατίας, διαμορφώθηκε η περιοχή «Πρίγκιπα» (Princip), ένα φέουδο που μαρτυρά την οικονομική ευμάρεια του τόπου, όπως επιβεβαιώνεται από την εύρεση μιας αρχαίας στήλης και την μετέπειτα ανέγερση του ναού του Αγίου Κωνσταντίνου. Αντί για βίαιες μεθόδους υποταγής, οι Ενετοί εφήρμοσαν πολιτιστική διείσδυση.

Στην περιοχή κατέφθασαν διάφορα μοναχικά τάγματα, με τους Καπουτσίνους να αφήνουν το ισχυρότερο αποτύπωμα. Ίδρυσαν τον οικισμό «Καπουτσί» και ανήγειραν την Παναγίτσα του Καπουτσί, ενσωματώνοντας σταδιακά την παρουσία τους στην τοπική κοινότητα. Μια απροσδόκητη κληρονομιά της έλευσής τους ήταν η εισαγωγή της ντομάτας στην Ελλάδα. Ο σπόρος έφτασε αρχικά από τους μοναχούς στην Αθήνα ως καλλωπιστικό φυτό, προτού ανακαλυφθεί η διατροφική του αξία και ενσωματωθεί στην εγχώρια γαστρονομία.

Η κλεφτουριά και η λαίλαπα του Ιμπραήμ

Στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας (1715-1821), οι πλαγιές και οι σπηλιές του Γερανίου, όπως η θέση Βίγλα, μετατράπηκαν σε παρατηρητήρια ενάντια στις επιδρομές Αλγερινών και Τούρκων πειρατών. Στο θρυλικό «Αλώνι του Κλέφτη», συγκεντρώνονταν οι ένοπλες ομάδες των Ελλήνων. Με το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821, οι Αρμενιοί πολέμησαν υπό τις διαταγές του οπλαρχηγού Μήτρου Αναστασόπουλου.

Το τίμημα του αγώνα ήταν βαρύ. Τον Αύγουστο του 1824, οι ορδές του Ιμπραήμ Πασά μετέτρεψαν την ευρύτερη περιοχή σε κρανίου τόπο, λεηλατώντας το Νιόκαστρο και την Κυπαρισσία. Ιστορικά αρχεία καταγράφουν τους πεσόντες των Αρμενιών, όπως ο Σπύρος Τσοχαντάρης και ο Γιάννης Αρβανίτης, ενώ δεκάδες άμαχοι, ανάμεσά τους μικρά παιδιά όπως ο 14χρονος Πανάγος Γκότσης και ο 6χρονος Αποστόλης, σύρθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου.

Η μετάβαση στους Έλληνες τσιφλικάδες

Η απελευθέρωση δεν έφερε άμεσα την κοινωνική λύτρωση. Με την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι εύφορες εκτάσεις πέρασαν από τα χέρια των Οθωμανών Μπέηδων στην ιδιοκτησία των Ελλήνων μεγαλοτσιφλικάδων.

Οικογένειες όπως ο Κοράκης και ο Ψιλογαλάνης απέκτησαν τον έλεγχο της γης, διαιωνίζοντας έναν κύκλο οικονομικής εξάρτησης για τους ντόπιους αγρότες. Οι κάτοικοι συνέχισαν να βιώνουν έντονη καταπίεση, επιβεβαιώνοντας έμπρακτα τη λαϊκή ρήση της εποχής «τι Ιμπραήμ, τι Ζαΐμης».

Το Ντοκιμαντέρ

Το ιστορικό ντοκιμαντέρ «Αρμενιοί Μεσσηνίας: Η Διλογία» είναι μια ανεξάρτητη κινηματογραφική προσπάθεια που είναι αφιερωμένη στην ιστορία, τις μνήμες, τις ρίζες και τους ανθρώπους του οικισμού Αρμενιοί.

Η παραγωγή και η παρουσίαση ανήκει στον Γιάννη Σελούλη (John Sel) και τον Διονύσιο Γεωργογιαννόπουλο.

Αποτελεί ένα οδοιπορικό γεμάτο ιστορία και παράδοση, όπου «οι δρόμοι θυμούνται και οι πέτρες μιλούν», με στόχο να κρατηθεί ζωντανή η πολιτιστική κληρονομιά του χωριού.

Το έργο έχει τη μορφή διλογίας, χωρισμένο σε δύο μέρη, με το Μέρος Α΄ να επικεντρώνεται στα πρώτα ιστορικά στοιχεία και τις αφηγήσεις του τόπου.

Βίντεο: John Sel Traveler