Η παραλία της Βοϊδοκοιλιάς, με το σχήμα ημισελήνου και τα δύο ιστορικά ακρωτήρια που την πλαισιώνουν, έναν μυκηναϊκό τάφο στη μία πλευρά και ένα μεσαιωνικό φρούριο στην άλλη, μετατράπηκε την περασμένη άνοιξη σε χολιγουντιανό σκηνικό για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν. Τα κρυστάλλινα νερά της νοτιοδυτικής Μεσσηνίας, μαζί με τα κάστρα και τις άγριες ακτές της περιοχής, επιλέχθηκαν για να αποδώσουν την επική διάσταση του ομηρικού μύθου. Πίσω όμως από την κινηματογραφική εικόνα, η περιοχή διανύει μια βαθιά κρίση ταυτότητας.
Το ελληνικό σκέλος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε από τις 10 έως τις 21 Μαρτίου 2025, με λήψεις στην Πύλο, στο Κάστρο της Μεθώνης, στην παραλία Αλμυρόλακκος στη Γιάλοβα και στη Σπηλιά του Νέστορα, πάνω από τη Βοϊδοκοιλιά. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στους κινηματογράφους στις 17 Ιουλίου και αναμένεται να φέρει πρωτοφανή διεθνή προσοχή στη Μεσσηνία. Η ανησυχία πολλών ντόπιων δεν αφορά τόσο την ίδια την παραγωγή, όσο αυτό που θα ακολουθήσει: ένα νέο κύμα τουρισμού σε μια περιοχή που ήδη παλεύει με τη λειψυδρία, τις περιβαλλοντικές πιέσεις και τους έντονους ρυθμούς ανάπτυξης, όπως καταγράφει σε εκτενές ρεπορτάζ ο Guardian.
Το νερό που λιγοστεύει και το θέρετρο που μεγαλώνει
Τα τελευταία 30 χρόνια η μέση θερμοκρασία στη Μεσσηνία έχει αυξηθεί κατά 1,5°C. Ο Κώστας Λαγκουβάρδος, διευθυντής έρευνας στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, περιγράφει έναν φαύλο κύκλο: «Ο συνδυασμός των καυτών καλοκαιριών και των χειμώνων χωρίς χιόνι μειώνει σημαντικά την αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων, εκθέτοντας την περιοχή σε χρόνια λειψυδρία ακριβώς κατά τους μήνες αιχμής σε ό,τι αφορά τις τουριστικές εισροές».
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο Coastal, η Μεσσηνία βασίζεται εξ ολοκλήρου στα υπόγεια ύδατα, τα οποία μειώνονται ολοένα και περισσότερο από τον τουρισμό και την άρδευση. Καθώς λιγοστεύει το γλυκό νερό, η λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας βιώνει κρίσιμα επίπεδα αλατότητας για σχεδόν το ένα τρίτο του έτους. Τα λύματα, οι γεωργικές απορροές και τα κοντινά γήπεδα γκολφ τροφοδοτούν την άνθηση φυκιών που πνίγουν την υδρόβια ζωή. Προστατευόμενο από το δίκτυο Natura 2000, το οικοσύστημα φιλοξενεί 17 ενδιαιτήματα και σχεδόν 100 απειλούμενα ή σπάνια είδη, με την ισορροπία του στα πρόθυρα της κατάρρευσης.
Απέναντι από τη λιμνοθάλασσα, στην άλλη όχθη του κόλπου του Ναυαρίνου, απλώνεται το συγκρότημα μόνο για πλούσιους . Το δίκτυο πολυτελών θέρετρων και ιδιωτικών κατοικιών, που ανέπτυξε η ελληνική τουριστική εταιρεία Temes, περιλαμβάνει τέσσερα γήπεδα γκολφ, ιδιωτική μαρίνα και πλήθος πισίνων. Το συγκρότημα τοποθέτησε τη Μεσσηνία στον διεθνή χάρτη των ταξιδιών πολυτελείας, το μέγεθός του όμως εγείρει δύσκολα ερωτήματα σε μια περιοχή που δέχεται ήδη αυξανόμενες περιβαλλοντικές πιέσεις.
«Παρά το γεγονός ότι παρουσιάζεται ως μια οικολογική, πολυτελής τουριστική περιοχή, δεν πιστεύω ότι είναι», σχολιάζει ο Ιωάννης Σπιλάνης, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. «Η κατανάλωση νερού ενός τέτοιου μοντέλου είναι απλώς ασύμβατη με τους πόρους αυτής της περιοχής. Το μοτίβο είναι μια μονοκαλλιέργεια τουρισμού που εισβάλλει στην περιοχή, στερώντας από τις κοινότητες τη μοναδικότητά τους».
«Θέσεις εργασίας, αλλά και πίεση στην ταυτότητά μας»
Η επενδυτική κινητικότητα ξεπερνά κατά πολύ τα θέρετρα. Οι διεθνείς αφίξεις στο αεροδρόμιο της Καλαμάτας υπερτριπλασιάστηκαν την τελευταία δεκαετία, ενώ ένας νέος αυτοκινητόδρομος διέσχισε τους λόφους για να συντομεύσει τη διαδρομή προς την ακτή.
Η Γεωργία Βισβίκη, πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών Πύλου, τοποθετεί το δίλημμα στη σωστή του βάση: «Αυτές οι επενδύσεις φέρνουν θέσεις εργασίας, αλλά ασκούν επίσης αυξανόμενη πίεση στο περιβάλλον και την ταυτότητά μας. Δεν απορρίπτουμε τον τουρισμό. Θέλουμε ένα μοντέλο που να λειτουργεί μαζί με την τοπική κοινότητα, όχι εναντίον της. Η ταινία θα φέρει ακόμη περισσότερους επισκέπτες, αλλά η Μεσσηνία δεν είναι έτοιμη για αυτή την πίεση».
Ο παλιός σταθμός που έγινε βιβλιοθήκη
Στην ενδοχώρα, εκεί που οι ελαιώνες δίνουν τη θέση τους στην πλαγιά με το χωριό Δεσύλλας, ξεδιπλώνεται μια διαφορετική αφήγηση για το μέλλον. Σε μια περιοχή που παλεύει με τη μείωση του πληθυσμού, εθελοντές μετέτρεψαν έναν εγκαταλελειμμένο σιδηρόδρομο σε μονοπάτι πεζοπορίας και τον παλιό σταθμό σε βιβλιοθήκη και κοινοτικό χώρο. Το εγχείρημα ενέπνευσε ένα ευρύτερο κίνημα αργής κινητικότητας σε όλη την Πελοπόννησο.
Εκπρόσωποι του κοινωνικού συνεταιρισμού «Έθος» βλέπουν στην επανενεργοποίηση του σιδηροδρόμου μια χαμηλού κόστους διέξοδο: «Η επανενεργοποίηση του σιδηροδρομικού δικτύου δεν απαιτεί νέες επενδύσεις, καθώς η υποδομή υπάρχει ήδη, ωστόσο θα αποτελούσε μια κρίσιμης σημασίας αναζωογόνηση για αυτά τα παρακμάζοντα χωριά της ενδοχώρας. Θα επέτρεπε στους κατοίκους να επιστρέψουν στα σπίτια των οικογενειών τους και να μετακινούνται στην Καλαμάτα, δημιουργώντας βιώσιμες τοπικές θέσεις εργασίας. Τα φώτα της δημοσιότητας του Χόλιγουντ δεν προσφέρουν τίποτα σταθερό στη Μεσσηνία. Είναι η αυθεντική ιστορία και το τοπίο αυτής της γης που δίνουν αξία στην ταινία, όχι το αντίστροφο».
Νοτιότερα, στα Βουνάρια, η παραδοσιακή κεραμική αναβιώνει σιγά σιγά, ενώ στο κοντινό Βασιλίτσι μια οικογενειακή ταβέρνα διατηρεί αρχαίους αργαλειούς και μεταδίδει τοπικές παραδόσεις στις νεότερες γενιές. Στην ίδια περιοχή, η συλλογικότητα «Από Καρδιάς» παράγει βιολογικό ελαιόλαδο για πελάτες που έχουν αναπτύξει διαρκή σχέση με αυτό το τοπίο.
«Δεν νομίζω ότι ο τουρισμός είναι το απόλυτο κακό. Όλα εξαρτώνται από το μοντέλο που εφαρμόζεται», λέει ο Άρης Χριστόπουλος, συνιδρυτής του «Από Καρδιάς». «Δεν θέλουμε μεγάλα έργα ή γιγάντια θέρετρα. Θέλουμε τουρισμό σε ανθρώπινη κλίμακα, συνδεδεμένο με την περιοχή και ικανό να αφήσει βαθιά ίχνη, όχι ουλές».
Με την «Οδύσσεια» στις αίθουσες, εκατομμύρια θεατές ανακαλύπτουν τη Μεσσηνία για πρώτη φορά. Για τις τοπικές κοινότητες, η πραγματική δοκιμασία ξεκινά μετά τους τίτλους τέλους, όταν η παγκόσμια προβολή θα δοκιμάσει τις αντοχές ενός τόπου που ήδη ισορροπεί στο όριο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου